آنها در ايمانشان مورد امتحان واقع نمىشوند ؟ و وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ « 1 » ؛ يعنى حال انسانهاى قبل از آنها را آزموديم ، و آنها را از بلاها و مصيبتها و رنجها با خبر ساختيم ، گروهى صبر كردند و در ايمان صادق بودند و گروهى تكذيب كردند و بازگشتند و به خدا كافر شدند . و در امتحان و آزمايش است كه آدمى بزرگ يا خوار مىشود . خداوند به موسى فرمود : وَ فَتَنَّاكَ فُتُوناً « 2 » ؛ يعنى تو را بارها آزموديم . 4 - فتنه يعنى عذاب در دنيا : فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّهِ « 3 » ؛ يعنى عذاب مردم در دنيا را مثل عذاب در آخرت قرار داده است . به نقل از سدّى روايت شده است كه اين آيه دربارهء عيّاش بن ابى ربيعه برادر ابو جهل ، نازل شده است . و آيهء ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا « 4 » ؛ يعنى بعد از اين كه در دنيا عذاب شدند . 5 - فتنه يعنى سوختن به‌وسيلهء آتش : إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ « 5 » ؛ يعنى مردان و زنان مؤمن را در دنيا سوزاندند . نزد ديگر مفسّران غير از ابن سلّام ، آنها را به‌واسطهء سوزاندن و غيره شكنجه كردند . و آيهء يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ « 6 » ؛ يعنى به‌وسيلهء آتش مىسوزند و در آخرت عذاب مىشوند : ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ « 7 » ؛ يعنى سوختن را بچشيد . 6 - فتنه يعنى قتل : إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا « 8 » ؛ يعنى كافران را مىكشند . و آيهء عَلى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ « 9 » ؛ يعنى آنها را مىكشند .

--> ( 1 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 3 : و به يقين ، كسانى را كه پيش از اينان بودند آزموديم ، تا خدا آنان را كه راست گفته‌اند معلوم دارد و دروغگويان را نيز معلوم دارد . ( 2 ) - طه ( 20 ) آيهء 40 : و تو را بارها آزموديم . ( 3 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 10 : و چون در راه خدا آزار كشند ، آزمايش مردم را مانند عذاب خدا قرار مىدهند . ( 4 ) - نحل ( 16 ) آيهء 110 : با اين حال ، پروردگار تو نسبت به كسانى كه پس از آن همه زجر كشيدن هجرت كرده . ( 5 ) - بروج ( 85 ) آيهء 10 : كسانى كه مردان و زنان مؤمن را آزار كرده . ( 6 ) - ذاريات ( 51 ) آيهء 13 : همان روز كه آنان بر آتش ، عقوبت و آزموده شوند . ( 7 ) - همان ، آيهء 14 : عذاب موعود خود را بچشيد . ( 8 ) - نساء ( 4 ) آيهء 101 : اگر بيم داشتيد كه آنان كه كفر ورزيده‌اند به شما آزار برسانند . ( 9 ) - يونس ( 10 ) آيهء 83 : در حالى كه بيم داشتند از آن كه مبادا فرعون و سران آنها ايشان را آزار رسانند .